تبلیغات
مسافر کلام - جام جم از دیدگاه علمی

مسافر کلام

آه ای امید پنهان مردم ز نا امیدی

 

جام جم از دیدگاه علمی

 

نوشته شده توسط:احمد قنبری راد

 

                                    دیدی ای دل که غم یار دگر بار چه کرد

                                    چون بشد دلبر و با یار وفادار چه کرد

 

                                    ساقیا جام جمم ده که نگارنده ی غیب

                                    نیست معلوم که در پرده ی اسرار چه کرد

                                                                           « غزل 13حافظ»

 

                       از آن جایی که حافظ را داننده ی اسرار نهان می دانیم ؛در این غزل

                       می گوید : معلوم نیست که نگارنده ی جام جهان ، در پرده ی اسرار

                       چه کرده است. و برای تسکین رنج ها و آلام و سکون و راحتی افکارش

                      دنیای محدود را به جام جم مانند کرده است؛ و می دانسته که جام جم

                       به نگارنده ای احتیاج دارد. و چرا این جام را ساخته است.

                       بنا بر این او در این غزل ،به قدرت لایزال خداوند اشاره دارد، و می خواهد

                        راز پشت پرده ی اسرار را بداند. که کیست و چیست؟ به ناچار از جام

                        جم در خواست می کند، و به نوعی نیاز مندانه در خواستش را ارایه می

                         دهد. در حالی که می داند این در خواستش بی نتیجه است؛ زیا به نظر

                       می رسد ، با داشتن جام جهان نما هم ، خود از خواندن رموز و نگارش های

                       آن عاجز می داند.و اعتراف می کند؛ که نه تنها برای او بلکه برای فهم بالا تر

                        هم ، این درک میسّر نیست. و اضافه می کد:

                              آن که پر نقش زد این دایره ی مینایی

                              کس ندانست که در گردش پرگار چه کرد

 

                    و اکنون می خواهیم بدانیم که این جام جم از نظر علمی چیست؟

                     این جام ، که حافظ در بسیاری از اشعارش به آن اشار کرده است، ابزاری بوده

                     که در داخل ودر خارج آن ؛ خطوط و نقوشی بر اساس محاسبات ریاضی

                     ترسیم می کرده اند.

                      این خطوط را به زبان عربی « المنقنطرات» و یا خطوط سهمی می نامیدند.

                      اروپاییان آن را « پارابل» و در فارسی به آن  « ساغری » می گویند. و خواجه

                       نصیر توسی هم آن را « شکل المغنی» نام گذاشته است. و سر انجام

                     دانشمندانی چون « بوز جانی نیشابوری – دانشمند ریاضی و هندسه-

                     ابو ریحان بیرونی  - خضر خجندی – خواجه نصیر توسی و محمّد مهدی یزدی»

                     محاسبات این ترسیمات را به حدّ کمال رسانیدند. می توان گفت که این

                     وسیله نوعی دستگاه محاسبه بوده ، و نشان می دهد که ایرانیان، چه کوشش

                     عجیبی در تکامل خطوط ریاضی اسطرلاب  به کار برده اند.

                     در کتاب « کشف الفتاح در سال  1891که در فرانسه ترجمه و چاپ شده است،

                     در « ص108» آن کتاب در باره ی ارزش کار دانشمندان ایران در باره ی مباحث

                      نجومی ، به این جام هم اشاراتی شده است.و چنین آمده است: 

                      خطوط و نقوشی که در جام ترسیم شده است، تعیین کننده ی چندین

                       مشخصات نجومی است، که جوابگوی سه عامل محاسباتی است.

1-     عامل زمانی ؛ یعنی خطوط ساعات طلوع و غروب سیارات

منظومه ی شمسی ، و ستارگان و آفتاب در شهر های مختلف

زمین ، که نام آن ها را بر روی صفحه نشان می دهد. 

2-     عامل فلکی ؛ شامل طلوع و غروب خورشید و نسبت های

خواص و حرکات سیارات و ستارگان آسمانی است.

3-     عامل ارضی ؛  برای تعیین فواصل و ارتفاع کوه ها با عمق

در یاها ارتفاع برج ، گودی دره ها، پهنای رود خانه ها ،

و هر آن چه مربوط به امور زمینی است. 

بدون تردید حافظ ، پی بردن به راز دو عالم را مشروط به خواندن

 خطوط ساغری می داند، و مشهور ترین این جام ها :

 جام جم ، جام گوهر نگار ، جام جهان نما، بوده است، که در غزل

 عارفانه ی شاعران فارسی زبان، از جمله حافظ، استعاره از

  دل آ گاه عارف است ، که همچنان آرزو مند است به راز عالم

 خلقت پی برده و به سعادت جاودانه دست یابد.  

 

 



 
لبخندناراحتچشمک
نیشخندبغلسوال
قلبخجالتزبان
ماچتعجبعصبانی
عینکشیطانگریه
خندهقهقههخداحافظ
سبزقهرهورا
دستگلتفکر